Kijk achter het gedrag van je kind
Waarom verveelt mijn kind zich steeds? Waarom begint het nergens zelf aan? Waarom wordt het zo snel boos? En waarom lukt het soms zo moeilijk om écht contact te maken?
Voor Knutsel Connect sprak ik uitgebreid met Lilian, psychotherapeut met zo'n dertig jaar ervaring. In het volledige interview legde ik haar veertien herkenbare opvoedvragen voor. Haar antwoorden verschillen per onderwerp, maar gedurende ons gesprek komt één gedachte steeds opnieuw terug:
Kijk niet alleen naar wat een kind dóét. Probeer te begrijpen waarom het dat doet.
Een kind dat niet luistert, hoeft niet simpelweg ongehoorzaam te zijn. Een kind dat nergens zelf aan begint, hoeft niet lui te zijn. En een kind dat na school druk en onrustig is, kan juist behoefte hebben aan minder prikkels.
Volgens Lilian begint veel daarom met kijken en luisteren. Niet naar een kind, maar naar jouw kind.
Kinderen hebben ons nodig om te leren ontdekken.
Sommige kinderen stormen ergens op af en beginnen vanzelf te spelen. Andere kinderen kijken eerst de kat uit de boom en hebben meer begeleiding nodig. Lilian benadrukt tijdens ons gesprek meerdere keren dat kinderen daarin enorm van elkaar kunnen verschillen.
Wat een kind nog niet uit zichzelf doet, kun je samen opstarten
Spelen leer je volgens haar namelijk óók door samen te spelen. Dat begint al wanneer een baby naar jou lacht en jij teruglacht.
Later bouw je samen een toren, teken je iets of begin je samen aan een activiteit. Door die interactie ontdekt een kind wat het allemaal zelf kan doen.
Een uitspraak van Lilian bleef bij mij hangen:
“Je leert je kind om dingen leuk te vinden door het samen te doen.”
Maar dat betekent nadrukkelijk niet dat een ouder zijn kind de hele dag moet vermaken.
Integendeel.
Eerst samen beginnen en daarna weer afstand nemen, helpt een kind juist zelfstandiger te worden.
Ik help je op weg. Nu mag jij verder. Straks kom ik weer kijken.
Niet iedere stilte is rust
Ook over schermen is Lilian genuanceerd. Een scherm is volgens haar niet per definitie verkeerd.
Een goed kinderprogramma met een duidelijk begin en einde kan bijvoorbeeld leerzaam zijn. Herhaling, taal, herkenbare figuren en verhalen kunnen jonge kinderen juist iets bieden. En natuurlijk mag een ouder een kind best even iets laten kijken om zelf iets gedaan te krijgen.
Waar ze veel kritischer over is, is het eindeloos consumeren.
Filmpje na filmpje, steeds nieuwe kleuren, bewegingen en geluiden, waarbij een algoritme ervoor zorgt dat er altijd iets nieuws klaarstaat. Het kind hoeft zelf niets meer te bedenken om door te kunnen gaan.
Lilian maakt daarbij een onderscheid dat ik ontzettend belangrijk vind:
Een kind dat stil naar een scherm kijkt, is niet automatisch een kind dat tot rust komt.
Aan de buitenkant kan het er heel rustig uitzien. Maar het kind kan ondertussen volledig worden opgeslokt door alle prikkels die binnenkomen.
Echte rust kan er heel anders uitzien: rustig praten, samen een boek lezen, spelen, tekenen of iets anders doen waarvan jij weet dat jouw kind ontspant.
Fantasie heeft ruimte nodig
Tijdens ons gesprek hebben we het ook over de enorme hoeveelheid speelgoed die kinderen tegenwoordig hebben.
Meer is volgens Lilian bepaald niet altijd beter. Een kind kan juist overspoeld raken door zoveel mogelijkheden dat kiezen moeilijk wordt.
En soms is het eenvoudigste materiaal juist het interessantst.
Een stok kan ineens een toverstaf worden. Met eenvoudige blokken kan iedere keer iets anders ontstaan. Juist wanneer speelgoed niet alles al voor een kind bepaalt, moet het zelf iets toevoegen: een idee, een verhaal, een oplossing.
“Een kind heeft natuurlijk ideeën en fantasieën, maar ze moeten wel de ruimte krijgen.”
Die ruimte ontstaat ook wanneer we niet ieder leeg moment onmiddellijk opvullen.
Verveling hoeft niet direct opgelost te worden. Een kind mag soms even niets hebben. Juist dan kan de vraag ontstaan: wat zou ik eigenlijk willen doen?
Proberen is belangrijker dan perfect doen
Ook daarin spelen ouders volgens Lilian een belangrijke rol.
Een kind dat snel opgeeft, moet kunnen ervaren dat iets niet onmiddellijk hoeft te lukken. Probeer het maar. Ging het mis? Geeft niet. Misschien lukt het de volgende keer anders.
Ze is kritisch op de druk om voortdurend te moeten presteren. Iets zo goed mogelijk willen doen is iets anders dan het gevoel hebben dat het perfect móét.
Volgens Lilian kunnen we veel meer bereiken door kinderen positief te stimuleren dan door waardering voortdurend te koppelen aan prestaties.
Een kind moet kunnen ervaren:
Ik mag fouten maken. Ik hoef niet de beste te zijn. Ik ben goed zoals ik ben.
En ook hier komt creativiteit ter sprake. Lilian plaatst vraagtekens bij een maatschappij waarin het rationele en intellectuele vaak hoger worden gewaardeerd dan praktisch en creatief bezig zijn. Met je handen kunnen creëren is niet van een lager niveau. We hebben beide nodig.
Verbinding vraagt tijd en aandacht
Aan het einde van ons gesprek vraag ik Lilian hoe je weer écht contact krijgt met je kind.
Haar antwoord brengt eigenlijk het hele gesprek bij elkaar.
Aandacht. Tijd. Kijken. Luisteren. Samen dingen doen.
Die verbinding ontstaat volgens haar vanaf het allereerste begin. Een baby leert dat er iemand komt wanneer het huilt, dat het wordt vastgehouden en verzorgd. Zo ontstaat vertrouwen. Op die basis bouw je verder.
Maar verbinding kan onder druk komen te staan. Bijvoorbeeld wanneer iedereen steeds meer in zijn eigen scherm verdwijnt, er niet meer samen wordt gegeten of praten plaatsmaakt voor voortdurend consumeren.
Dat herstellen vraagt volgens Lilian iets van de ouder.
Niet van het kind.
Je kunt niet verwachten dat een kind ineens zegt: zullen we voortaan onze telefoons wegleggen en gezellig samen eten?
De volwassene moet keuzes maken, grenzen stellen en opnieuw momenten creëren waarop er contact kan ontstaan.
En dat hoeft helemaal niet ingewikkeld te zijn.
Je hoeft niet eens voortdurend actief mee te doen. Als je kind aan het tekenen of knutselen is, kun je er ook gewoon bij gaan zitten. Kijken. Interesse tonen. Even samen zijn.
Zoals Lilian het aan het einde van ons gesprek samenvat: het kost tijd, doorzettingsvermogen en heel veel liefde.
En precies daarom bestaat Knutsel Connect
Tijdens mijn gesprek met Lilian dacht ik regelmatig: dit is precies waarom ik Knutsel Connect heb gemaakt.
Niet omdat een psychotherapeut zegt dat kinderen nooit meer achter een scherm mogen. Dat zegt Lilian ook helemaal niet.
Het gaat om wat je een kind daarnaast aanbiedt.
Een plek zonder likes en zonder de druk om jezelf met anderen te vergelijken. Geen eindeloze stroom filmpjes die automatisch doorgaat. Geen advertenties die om aandacht vragen. Maar ideeën waarmee een kind zélf iets gaat doen.
Tekenen. Knippen. Kleien. Bouwen. Ontdekken. Fantasie gebruiken. Iets proberen wat misschien niet in één keer lukt.
En soms samen met jou.
Ik weet tegelijkertijd hoe makkelijk het is om tegen ouders te zeggen: “Doe meer creatieve dingen met je kind.” Want dan moet je nog bedenken wat je gaat doen, welke spullen je nodig hebt, hoe je het uitlegt en of het geschikt is voor de leeftijd van je kind.
Daarom probeer ik juist dát werk weg te nemen.
Op Knutsel Connect staan de activiteiten al klaar. Met uitleg, benodigdheden, printables en stap-voor-stapvideo's kan een kind of ouder gewoon beginnen.
Niet om ieder moment voor een kind in te vullen. Juist om dat eerste zetje te geven waarna er weer ruimte ontstaat voor iets wat in ons gesprek met Lilian steeds terugkomt:
zelf ontdekken, zelf creëren en samen verbinding maken.
Dit artikel is maar een klein deel van ons gesprek.
Op het Knutsel Connect-platform beantwoordt Lilian als psychotherapeut 14 herkenbare opvoedvragen. Over verveling en schermgebruik, maar ook over overprikkeling, niet luisteren, boosheid en driftbuien, zelfvertrouwen, perfectionisme, vriendjes maken en opnieuw verbinding krijgen met je kind.
Daar vertelt ze niet wat het perfecte antwoord is — want volgens Lilian bestaat dat vaak helemaal niet. Ze helpt vooral om achter het gedrag te kijken:
Waarom doet mijn kind dit? Wat heeft mijn kind nodig? En welke rol heb ik daar als ouder zelf in?
Het volledige video-interview met Lilian vind je op de ledensite van Knutsel Connect.